Дунёдаги азиз ва яқин инсоним онамдир. Менинг ёшлигимдан кўнглимга қараб, оқ ювган — оқ тараган, олийгоҳларда ўқишим учун имконият яратиб берган онамнинг пойига гулдаста тўшасам ҳам, тиз чўкиб, оёқ изларини ўпсам ҳам унинг олдидаги фарзандлик қарзимни узолмайман.
Тақдир тошлари онамни аёвсиз отқилаб ташлади. Икки акам вояга етмасидан — бири силдан, иккинчиси автоҳалокатдан вафот этган экан. Онамнинг бор умиди мен билан икки синглимда эди. Устозларимга ҳавас қилиб, устозлик касбини танладим. Онам бундан хурсанд бўлиб:
– Умрингдан барака топ, ўғлим! Худо хоҳласа, эл-юртнинг болаларига билим бериб, роса савобга ботадиган бўлдинг. Сенга ҳамма раҳмат айтади. Даданг иккаламизнинг умидларимизни оқлайдиган бўлдинг, болам, – дея қувончларини яшира олмасди.
Шу вақтгача онамнинг чеккан заҳматлари етар, дея унинг кўнглидаги қизга уйландим. Турмуш ўртоғим икки фарзандли бўлгунича, роса мулойим, ширинсухан аёл эди. Ўғлим Азизбек ва қизим Ситора дунёга келганидан кейин ўз-ўзидан ўзгара бошлади.
Инсон тақдирини қўл билан ясаб ололмас экансиз. Катта синглим оиласида тушунмовчиликлар бўлиб, ажрашиб келди. Қайта-қайта қайнюртининг уйига элтиб қўйиш ўзимизга ҳам малол келди. Гулдек ғунчанинг очилмай туриб, хазон бўлишини бир чеккадан томоша қилишни ўзимга эп кўрмадим. Фароғат синглим чаққон ҳам пазанда эди. Устига устак, ўғил фарзанди ҳам бор эди. Куёв боламиз нуқул у билан бахтли бўлмаганлигидан шикоят қиларди. Ота-онасининг розилиги билан бўлиб ўтган тўйдан норози экан.
– Сизнинг синглингизни яхши кўрмайман, онамга қанча ёқса ҳам менга ёқмайди. Мен севган қизимга уйланишим керак. У ҳалиям турмушга чиқмай, мени кутиб ўтирибди. Мен, фақат у билан бахтли бўламан. Онам мени мажбурлаб уйлантирган. Шу вақтгача синглингизга кўнгил қўя олмадим, бундан кейин ҳам кўнгил қўйишим амри маҳол, – деганида куёвнинг оғзи-бурнини уриб, қон қилиб ташлагим келганди. Лекин қайтиб келар эшигингни қаттиқ ёпма, деган халқимиз. Эрта-индин шу хонадонга синглим қайтиб келса, нима деган одам бўламан, дея ўзимни аранг ушлаб қолдим.
Чиққан қиз чиғириқдан ташқари, деганларидай синглим ўз уйида бегонадек, боласини бағрига босганича дам ўзини панага олар, дастурхон атрофида ҳам айбдор одамдай кўзларимга тик қаролмасди. Овқатни ҳам тузукроқ ичмасди. Охирида синглимнинг бундай ҳолатидан норизо бўлиб:
– Фароғат, сенга нима бўлаяпти? На овқат ейишингда, на юриш-туришингда ҳаловат бор сенинг? Ер юзида битта сен эмассан-ку ажрашган? Буни тақдир, дейишади. Бунда сенинг ҳеч қандай айбинг йўқ. Сал ўзинг учун ҳам яшашни ўрган. Бас қил, бунақа юришингни, – дедим.
У турмушга чиқмасидан олдин тикувчилик курсини битирганди. Боласи билан уйда ўзини адо қилмасин, дея уни яқин қўшнимизнинг уйида очилган тикувчилик цехига ишга жойладим. Шу кундан бошлаб, қулоғимда тинчлик бўлмади.
– Сиз эридан ажрашган синглингизни сиқилмаслиги учун ишга жойлаб қўйдингиз. Мен билан шу вақтгача ишингиз ҳам бўлмади. Жигарингиз экан-да, қандай еб-ичиб, қандай ухлаётганлигидан ҳам хавотирдасиз. Мана, беш йилдан ошибди-ки, уй тозалайман, кир ювиб, овқат пишираман. Болаларингизнинг ўзи менга бир дунё ташвиш. Мен уйда сиқиламанми, ўламанми — ишингиз йўқ. Мен ҳам болаларни боғчага бериб, ишга кираман. Қўлимда олий маълумотли, деган дипломим бор. Эртадан бошлаб, иш қидираман, – деди жазаваси қўзиб.
– Сен ишга кирсанг, шу жаҳлинг борида бошлиғинг билан ҳар куни уришасан. Қўй, Дилноз, тинчгина уйда ўтир, – дедим ҳазиллашиб.
Ётган илоннинг думини босиб қолсангиз, сизга қандай сапчиганини бир кўз олдингизга келтириб, тасаввур этинг. Роса бақир-чақир қилди. Охири йиғлади. Арзимаган ҳазилга шунча “ҳунар” кўрсатган аёлимдан бироз ранжидим. Кунда бўлмаса ҳам, кунора онамнинг устидан шикоятлар туша бошлади. Қизи қайтиб келса, икки ўғлини ер бағрига берса, онамнинг асаблари пўлат-метиндан эмас, ахир, панд бермай тураверадиган.
Отамниям қарилик анча-мунча енга бошлади. Ундан ташқари, отам ҳам ўз фарзандларининг тақдирига онам билан баробар бефарқ эмасди. Онам аёлим билан нима ҳақида гаплашишини билмасдим. Негаки, эртадан кечгача дарсда бўлар, қолаверса, қўшимча равишда ишдан чиққан компьютерларни тузата олардим. Шунинг учун хотинимнинг бирор жойда ишлашига эҳтиёжимиз йўқ эди. Барибир, ўз айтганини қилиб, ишга жойлашди.
Ўзича: болаларни боғчага бериб, ишга борсам юмушларим енгиллашади, дея ўйлагандир. Иши икки баробарга кўпайди. Эрталаб уларни олиб бориш, кечқурун олиб келиш, кийимларини ювиш, дазмоллаш ва ҳоказо. Синглим ҳам буюртмачиларнинг ишлари битмай қолса, кечқурун уйга олиб келиб, давом эттирарди. Онам анча қариб қолганди, айни боисдан куч- қуввати етганича уй ишларини бажаришга ҳаракат қиларди.
– Синглингиз буюртмаларини баҳона қилиб, уй ишларига қарамай ҳам қўйди. Айтинг, бугундан кейин ишлари бўлса, ишхонасига ташлаб келсин. Ишлаётган битта шу бўлсаям, агар. Ҳамма ишлаяпти. Боласи ҳамма қатори бир идишнинг эгаси бўлиб, овқат еяпти. Идиш-товоқни у ҳам кунора ювиб турсин. Уятсизлик ҳам эви билан-да. Мени бу уйга малайликка олмагандирсизлар. Онангизнинг ғиди-бидилари кўпайиб кетди. Бир ишни охирига етказиб қилмайди. Оддий ишни ҳам эплолмайди. Келиним ишда, дея сал бўлса ҳам ҳаракат қилса, анча ишга улгурса бўларди. Инжиқлик қилманг, десангиз бўлади-ку. У онангиз бўлса, мен ҳам хотинингизман. Мениям, оз бўлса-да ўйланг, одам, деганлари шунчалик қаримай қўя қолса нима қиларди? – деди.
Сабр билан ҳамма гапини эшитиб тургандим. Охирги жумлалари менинг жонимга тегди. Шунда онамнинг тириклиги унга малол келаётган экан-да. Ўзимни бошқара олмай қолдим. Хотинимнинг юзига тарсаки туширдим. Вазиятни чигаллаштирмаслик учун уйдан чиқиб кетдим. Лекин қўлимдан ҳеч нарса келмади. Фарзандларим учун оиламдан воз кечолмадим.
Онамнинг инжиқлиги, синглимнинг есирлиги, жиянимнинг тирик етимлиги учун мен ҳам, улар ҳам айбдор эмаслар, ахир. Аёлимга инсоф беришини сўраб Роббимга ёлвораман. Унгача нима қилай? Онамнинг, отамнинг тириклиги учун Яратганимнинг ўзига минг шукроналар келтираман.
Матбуотга чиқишимдан мақсадим-ки, ушбу хатоликларни келин бўлаётган сингилларим қайтармасалар, дегандим.
Йигитнинг дил нолаларини оққа кўчирувчи:
ГУЛБЕГИМ.