Қиз бола бўйига етганидан кейин, унинг уйи эшигидан таниган-танимаган совчи-меҳмонлар аримай қоладилар. Қариндош-уруғ ҳар замонда бир кўрганида: “Вой, пучуқ қиз-ей, катта бўлиб қолибсан-ку” – деган ҳазил иборани айтиб қўйишади. Тегишли фурсати келгач, тақдир кимни қаерга насиб этса, палахмон тошидай учиб, ўша гўшага келин бўлади.
Ҳар қандай қизнинг уйига энг яқин бўлган эшиклар — қўшниларнинг эшиклари. Қўшниларингиз қизингиз туғилганидан, то вояга етгунича – яхшилигингизга ҳам, ёмонлигингизга ҳам шерик бўладиган инсонлар. Кейин яқинларингизнинг қизларига ёмонликни тиламайсиз, албатта.
Лекин инсоннинг энг ёмон камчилигини ошкора этадиган феъл-атворидаги етишмовчилик: бахиллик, ҳасад қилиш, бировнинг қилаётган ишини бузишни ўзига эрмак қилиб олишидир. Халқимизнинг донолигида: “Бахилнинг боғи кўкармас” – деган ажойиб нақл бор. Бундайин ҳикматлар асрлардан асрларгача ўз исботини топиб келгани аниқ.
Сут билан кирган – жон билан чиқади, деганлар яна ота-боболаримиз. Қалбимиздаги қувонч ҳамда ташвишларимизга кўпроқ дахлдор бўлганлар фарзандларимиз эканлиги маълум. Бировнинг боласининг бахтига тўғаноқ бўлиш билан ҳеч қандай обрў-эътиборга ва бахтга эришиб бўлмайди…
Бону – опа-сингилларининг орасида энг кўркли ва гўзал бўлиб вояга етди. Маҳалла йигитларидан тортиб, то бегоналаргача Бону, деганда ичаётган ошини ерга қўядиганлар сочларининг толаларидан ҳам кўпроқ эди. Мактабни битирмай туриб, унинг остонасидан совчиларнинг оёғи узилмади. Ота-онаси Бонунинг олдида ҳали катта опаси борлиги, қолаверса, ўзи ҳануз ёш эканлигини рўкач қилишдан чарчадилар.
Бону ўзига опасидан олдин совчи келгани учун Умида эгачисининг олдида роса хижолат чекарди. Лекин унда нима айб? Баъзи қизларга ўхшаб, бировларга қош қоқиб, кўз сузмаса. Бирортаси билан аҳд-у паймон қилмаган бўлса…
Тез орада бахти очилиб, Умида опасининг тўйи бўлди. Ҳозирги тўй харажатларининг ўрнини тўлдириш, ниҳоятда қийин иш эди. Қўчқортой аканинг оддий деҳқончиликдан топган пули, аёлининг кунликдаги чақа пуллари уйнинг кам-кўстини бутунлаш учун етиши амримаҳол. Бонуни сўровчи совчилар эса — келишда давом этардилар.
Уларнинг қўшниси Замира опанинг бир эмас, учта қизининг Бонудан ёшлари катта эди. Замира опанинг қўшнисига бироз ғаразлиги келди. Унинг қизларига совчилар келмади, дейиш нотўғри. Лекин танлайвергач, совчилар ҳам оёғини узиб кетишганди. Айниқса Бонуга келаётган совчилар, айнан Замира опанинг дилидагилар эди. Қиз боланинг эшигини очишдан олдин одамлар унинг энг яқин қўшниларидан сўраб-суриштиришлари турган гап.
– Опа, қўшнингизнинг қизи ҳақида нима дея оласиз? Танимаган одамлар бўлганидан кейин, эшик очиб, киришгаям ботинмаяпмиз. Бонуни ёшлигидан танийсизлар. Кўп совчиларни қайтаришибди. Бирор сабаби бормикан ёки тўй қилишга қурблари етмаяптимикан — билолмаяпмиз. Йигит кишига бировнинг эшигидан қайтиш оғир экан. Қизники билинмайди: қизи борнинг нози бор-да, деб қўя қолишади. Ўғлим шундан бошқасини хоҳламаяпти, опа. Дарахтни бир тепсанг, қизлар ёғилиб ётибди, шундан бошқаси қуриб қолдими, десам, кулиб:
“Ойи, қизиқ гапларни гапирасиз-да, дарахтни силкитганингизда чириб, қурт еган олмалар биринчи галда тўкилади, тозаси дарахтнинг тепасига маҳкам ёпишиб тураверади. Оламан, дегунингизча тинка-мадорингиз қурийди” – дейди. Нима қиларимни билмай қолдим, – деди Нигора хижолатомуз.
– Вой, шундай ақлли болангизга келиб-келиб, шу Бонуга совчи бўлиб келдингизми? Тўғри айтасиз, ёшлигидан кўз олдимизда катта бўлди. Опаси бояқиш тиним билмай, уй ишларининг барини бажариб юрганди. Энди опаси узатилгач, айби очилди. Идиш-товоқ ювиш у ёқда турсин, пиёлани ҳам тоза чайишни билмас экан. Ўлсин-а, қиз бола деганлариям шунчалар уқувсиз бўладими? Кеча уйига киргандим, салом бериш ўрнига орқасига ҳам қарамасдан, уйнинг ичкарисига кириб кетди. Кичкиналигида унчалик эътибор бермагандим. Адашмасам, шу қизнинг яхши кўргани бўлса кераг-ов. Бўлмаса, не-не оилалардан совчилар келишди, беришмади. Менинг айтганим билан хулоса чиқараман, десангиз — ўзингиз билинг, у бўлмаса, қиз зотига қирон келибдими? Мана, биздаям бор қизларимиз. Уйдан кўчага чиқармай, киши кўзини туширмай боқиб ўтирибмиз. Биз ҳам орзу-ҳавасли одамлармиз, ўргилай, – деди чой келтирган катта қизига кўзининг қири билан ишора қилиб.
Нигора гапни тугатиш вақти келганини англаб, юзига енгилгина фотиҳа тортди-да: “Энди бизларга рухсат, опа, борақолайлик” – деди.
– Шошган шайтоннинг иши, деганлар. Бир келиб қолганингизда қуруқоғиз қайтараманми? Ҳозир ошни дамлаб қўйдик. Ош, дегани кўз очиб, киприк қоқгунча тайёр бўлади. Кўнглингизга оғир олманг. Қўшнимга ҳеч қандай гина-ю кудуратим йўқ. Лекин келин танлашда адашманг, дейман-да, – Нигоранинг ўтирмаслигига кўзи етган Замира опа яна бир неча гапларни шоша-пиша айтиб, меҳмонини эшиккача кузатиб қўйди.
Нигора шунча гапни ўғлига айтолмай гаранг эди. Агар қўшнисининг айтганлари рост бўлса, ўғлига совчи бўлгани билан, барибир, келинликка беришмайди. Агар ўғли яна ўз деганида туриб олса, таваккалга бориб, совчи бўлишга бел боғлади. Ўғли Эркин ўз айтганидан қайтмади:
– Ойи, олдин опаси бўлганлиги учун ҳам совчиларни қайтаришган. Маҳалладаги таниш йигитлардан сўраб-суриштирдим: яхши қиз, дейишди. Сизнинг болангизниям бировлар шундай ёмонлашса, чидамасдингиз. Бировларнинг гапи деб, Бонудан воз кечадиган аҳмоқ йўқ. Майли, совчиликка бориб кўринг. Агар ўзларига муносиб кўришмаса — кейин бошқага ҳаракатланарсиз, – деди.
Эшикдан келган меҳмонларни очиқ чеҳра билан кутиб олган Бонуни кўргач, Нигоранинг кўнглига бирмунча илиқлик кирди. Дераза пардалари ҳам оддий бўлишига қарамай, дид билан осилганлиги, пиёланинг ичи ҳам, сирти ҳам чиннидай тозалиги уни бирмунча хотиржам қилди.
Замира опанинг сўзларига мутлақо тескари манзарага дуч келган Нигора одамларнинг ичиқоралигидан хафа бўлиб кетди. Шуларнинг ўрнига, наҳотки, ўзларининг қизларини қўйиб кўриш хаёлларига кириб чиқмайди. Шундай бандаларга бировнинг бахтига болта уриб, ўзларининг ўзагини қуритиши мумкин эканлигини биров айтиши шарт эмас-ку.
Қўчқортой ака ҳам аёли ҳамда яқинлари билан маслаҳатлашиб, қизини Эркиннинг оиласига узатишга қарор қилди. Вақти-соати етиб, ажойиб тўй ҳам бўлиб ўтди.
Бону ҳовли ичидаям, маҳалла ва қайнюрти орасидаям ўзининг ширинсуханлиги, пазандалиги ва сабрлилиги билан яхши келин номи ила эл оғзига тушди. Оллоҳ қўшалоғидан фарзандлар ато этди.
Нигора қудасининг уйига келганида, атай Замира опани эшитсин, деб: “Ўзимнинг тулпор келинимдан айланай. Дарахтнинг энг тепасидан зўрға узиб олишга арзийдиган сара нав олма экан. Шундай тарбиялаган қизлари учун қудаларимдан миннатдорман” – деганича алқаб ўтирарди.
Замира опа эса, бир пайтлари Бону ҳақида айтган бўлмағур сўзларидан уялишни-да билмасди. Унинг қизлари ҳам вақти билан турмушга чиқиб кетишди. Аммо икки қизи оиласидан ажрашиб кетди. Бунга кимнидир айбдор қилиш ноўриндир. Негаки, қилган хатоликларимиз бир куни гирибонимиздан олишига шубҳа қилмаслигимиз даркор…
Қўшниларга қилинган ёмонлик барча гуноҳлардан ҳам оғирроқ экан. Кўз, қулоқ ва оғиз ҳаммадаги бор нарсалар. Лекин Оллоҳнинг мукаммал яратган махлуқи ҳисобланган инсон боласига бебаҳо бойликлар – ақл ва идрок бекорга берилган эмас. Одамзод ўз қилган иши ва гапирган гапи учун Ҳақ олдида ҳам, виждон олдида ҳам жавобгардир. Бахилликнинг охири кўнгилсизлик билан тугаши муқаррар.
Бизлар Оллоҳни зикр этиш учун берилган забонимизни беҳуда гапларни айтишга мажбурламайлик. Тилимизнинг ширинлиги, дилимизнинг ойдинлиги бизларни икки дунё саодатига эриштирсин, иншооллоҳ!
Гулбаҳром
АБАТОВА.