Исмим Наргиза, қишлоқликман (қаердан эканлигимни айтмай қўяқолай). Мактабда кўп йиллардан бери фаррош бўлиб ишлайман. Битта-ю битта ўғлим бор, ҳали ёш. Турмуш ўртоғим оламдан ўтган. Шу боис, ота-онамнинг қўлида яшадим. Яқиндагина қариндош-уруғ, дўст-ёронлар ёрдамида уй тиклаган эдик. Кутилмаган бахтсиз ҳодиса туфайли чоққина кулбам кулга айланди. Ёрдам сўраб, кимга боришни ҳам билмай қолдим.
Юқорида таъкидлаганимдек, мактабда фаррошман. Биласиз, билим масканида фаолият юритаётган ҳар қандай ходим газета-журналларга обуна бўлади. Ўзим ҳам матбуотга қизиқаман, айниқса ўзбекзабон нашрлар менинг жон-у дилим. Жумладан, “Жануб жарчилари” ҳафтаномасини жамоамиздагилар севиб ўқийдилар. Унда кўп инсонлар ўзларининг қувонч-у ғамларини бўлишиб, маслаҳат сўрайдилар ёки акс-садо йўллайдилар. Бугун мен ҳам ана шундай муштарийлар қаторида мушкулимни баён қилмоқдаман…
Болаликдан ота-онамиз бизни ҳалол ишлашга, ўзгалар ҳақига хиёнат қилмасликка, камтарин бўлишга ундади, тарбиялади. Улардан ҳаётимнинг сўнгги лаҳзаларигача миннатдорман. Бошлари омон бўлсин, илоҳим.
Ўзим севган йигит билан бир ёстиққа бош қўйдик, анча йиллар бахтли яшадик. Муҳаббатимиз меваси саналмиш паҳлавондек ўғил фарзандни дунёга келтирдим-у қувончим узоққа чўзилмай, турмуш ўртоғимдан айрилиб қолдим. Бу ҳам тақдирнинг бир синовидир. Ўғлим билан ота-онамникида анча йил яшаб, укам оилали бўлгач, бўлак жойланишни маъқул кўрдим. Бир томондан бундай қарорга келишга-да қўрқасан, киши. Боиси, қишлоғимизда оғзи билан юрадиганлар кўп. Ишлари йўқми ё ғийбат қилиш уларнинг, асли одатими, билмадим, хуллас, ким биландир қўшиб, ким биландир ажратиб, яна ким биландир кўнгилдош қилиб қўйишади. Охиратдаги савол-жавоблардан қўрқмаганликларига ҳайронман.
Шукур-ки, мода ортидан қувмаган, содда аёлман. Ростимни айтсам, гап-сўздан чўчиб, рўмолимниям ечмаганман. Сарпомда қилинган кўйлакларни бирин-кетин кийиб юрибман. Ойлик маошимни ўғлимнинг келажаги учун ва янги уйга кўчсак, керакли анжомлар оламиз, дея тўплагандим. Фақатгина ота-онам ва фарзандимнинг туғилган кунларига совға улашмасам, бошқа ортиқча сарф-харажатим йўқ ҳисоби.
Ўтган йили ҳамма қариндошлар йиғилишиб, бизга ўз ёрдамларини беришларини, иморат бошлаб қўйишимизни маслаҳатлашишди. Раҳматли куёвимнинг дўстлари ўғлим учун оз-оздан пул ташлашди, қолганига хизмат қилишларини айтишди. Жамоамиз аъзолари ҳам қараб туришмади, атаганларини беришди. Бироз пул тўпланиб, уй учун ер сотиб олинди-ю унга пойдевор қўйилиб, ғишт терила бошлади.
Уч ой чамасида томлари ёпилиб, кичкина йиғин қилгач, уйга кўчиб ўтдик. Ўзини катта йигитман, дея ҳисоблаган ўғлим ўртоқларини чақириб, чой беришимни илтимос қилди, балки у ҳам ўз уйи билан мақтангиси келгандир? Кўнглини қолдиргим келмади. У истаганча дастурхон тузаб, дўстларини чақирдик. Овқатдан сўнг ҳаммалари ўғлимнинг хонасини кўришга киришди. Шинамгина хонага бир киши учун қўйилган кароват, дарс тайёрлаш учун стол-стул, кийим- кечак илиш учун махсус шкаф… Дўстларининг ўғлимга нисбатан ҳаваси уйғотди. Бироқ отасиз ўсаётган ўғлимга буларнинг ҳаммаси татирмиди?!
Ундан ўтиб, ўғлимнинг машқ хонасига киришди. Потолокка тортилган турник, қўл кучини оширувчи қопча, бир жойда югурувчи восита (буларнинг ҳаммасини ўғлимга тоғаси совға қилганди) меҳмонларнинг эътиборини янада ўзига жалб қилди. Бундан ўғлим ҳам шод. У ёлғиз ўсганлиги боисми, уйга кимдир келаман, деса хурсанд бўладиган одати бор.
Шундай қилиб, янги уйда ўзимиз мустақил яшай бошладик. Кечки овқатдан кейин ўғлим ўз хонасига чиқади, мен эса, ўз хонамда ётаман. Сабр таги сариқ олтин, дея шуни айтишса керак. Бир пайтлари отамникида укаларим, синглим, ўғлим ва мен – ҳаммамиз бир хонада тиқилиб ётардик. Тунлари эркаклардан уят бўлмасин, дея икки-уч марталаб туриб, устимни ёпиб қўярдим, қачонки, укаларим келиб ётишмагунича ухламасдим.
Вақти етиб, ўз бошпанамга, ўз кулбамга эга бўлдим. “Етказганига, кўрсатганига шукур!”. Беш вақт ўқиладиган намозимда ҳар доим шу сўзларни такрорлардим. Бироқ буларни менга Худо кўп кўрди, чоғи…
“Етдим, деганда йиқилдим”. Бу гапнинг қанчалик топиб айтилганлигини ўз ҳаётий тажрибамда англадим. Яқин қариндошимиз ўғил тўй қилиб, бизни чақирган эди. Ўғлимнинг болаликдаги орзуси “ўғил тўй” қилиш. У тоғаларининг елкасида ўтириб, “қистир-қистир”ни, тўйиб-тўйиб ўйнаганни яхши кўрарди. Ўша қариндошимиз Беҳрузимни ҳам ялла қилдирамиз, вақтлироқ олиб келинг, шу ерда ётасизлар, деганди. Бунинг учун ўғлим билан бозор айланиб, миллий чопон, бошқа янги кийимлар харид қилдик. Ўғил тўй эгаларига сарпо, яна тўйга керакли унча-мунча нарсани олиб, ортга шошдик.
Роппа-роса уч кун шу ёқда хизматда бўлиб, тўйни омонликда ўтказиб олдик. Кечга томон, негадир кўнглим ғаш бўлаверди, қандайдир куч мени уйим томон тортарди. Лекин ўғлим яна бир кун шу ерда қолишимизни илтимос қилди. “Эртага Комронлар Тошкентга кетишади-ку, улар билан яна қачон кўришаман. Маза қилиб ўйнаб олай, ойи, илтимос. Атиги бир кун шу ерда қолайлик, йўқ деманг. Илти-и-и-и-имо-о-о-ос!”
Унинг маъюс тортиб турган кўзларидан ёш оқизгим келмади, кўнглини чўктиришни хоҳламадим, рози бўлдим. Балки ўшанда қайсарланиб, уйга қайтганимда вазият бошқача бўлармиди?!
Тунги соат учлар чамаси. Телефонимга келиб тушган қўнғироқдан чўчиб уйғондим. Гўшакни кўтарарканман қўшнимнинг: “Наргиза, қаердасиз? Уйингизга ўт кетди. Тезроқ етиб келинг, ҳамма нарсангиз ёняпти!” – деган гапини эшитдим. Баданимни муздек тер қоплаб, кўзларим олди қоронғулашиб кетди. Зудлик билан укамга қўнғироқ қилдим-да, совуқ янгиликдан хабардор этдим. Улар келиб мени олиб, уйимизга боргунимизча кулба кулга айланиб бўлган экан.
Қишлоқда турганимизга айрим пайтлари афсусланиб ҳам кетаман. Бизда на “Тез ёрдам” ишлайди, на “Ўт ўчирувчи ходимлар”. Ҳеч бирини топмайсан. Шаҳарда пул бериб бўлса-да, уларни чақира оласан. Ўзинг челаклаб ташиган сувнинг эса, ловуллаб ёнаётган оловни ўчиришга кучи етмайди.
Тийинни-тийинга улаб, не-не азоблар билан барпо этилган бошпанангнинг кўз олдингда нобуд бўлгани алам қилар экан. Ўзимга иззам келиб, додлаб юборай, дедим-у дардимни ичимга ютдим, оғир хўрсиниб, ҳушимдан кетдим. Ёнғин нимадан ва қаердан, қандай қилиб чиқди — бу ёғи бизга қоронғу эди. Ҳеч ким аниқлай олмади.
Шундай қилиб, ўғлим иккимиз яна кўчада қолдик. Дадамларникига борсам бўларди, балки. Бироқ уйдаги келинга ўзимни-да, ўғлимни-да ёмонотлиқ қилгим йўқ.
Бу юришда менинг уй тиклашим қийин. Қишга кириб борарканмиз: “Бу ёғи қандай бўларкин?” – дея ўйлайман. Еб-ичишга аранг етказган пулимизга уй тиклай олармикинмиз?
Шу боис, бугун қўлимга қалам олиб, кўнглимдагиларни қоғозга туширдим. Қариган ота-онамга ишга яроқли чоғимда юк бўлгим йўқ. Уларнинг умри менинг биримни икки қилиш илинжида ўтиб кетмасин, дея қайғураман. Укаларимнинг эса, кредитлари бор. Қариндошлар яқиндагина ёрдам қўлларини чўзишган, яна кўмак сўрашга тил ожиз.
Ёлғизгина умидим элимдан. Жамиятимизда сахий, раҳмдил, кўнгли кенг инсонлар борлигини биламан. Биздек ёрдамга муҳтожлар илтимосини жавобсиз қолдирмайдиган меҳрибон акахонлар-у опахонлардан умидворман.
Илтимос, биродарлар, бизга ёрдам берсангиз. Аҳволим қийин, айни дамда нима қилишни билмай лолман. Бизни қўлласангиз, сизни Оллоҳ қўлласин!
Наргизанинг дил изҳорини
С. БОЛТАБОЕВА оққа кўчирди.